چیز – شیء ایران زلزله گلستان استانی

چیز – شیء: ایران زلزله گلستان استانی خبر حوادث

گت بلاگز اخبار فرهنگی و هنری گفت‌وگو با ستاره اسكندری به بهانه ايفای نقش در نمايش «نفر دوم»

گويي همين ديروز بود كه ستاره اسكندري تنديس جشنواره تئاتر فجر را به فهرست جوايزش اضافه كرد. سال ١٣٧٩ نمايش «سعادت لرزان مردمان تيره روز» نوشته عليرضا نادري و كا

گفت‌وگو با ستاره اسكندری به بهانه ايفای نقش در نمايش «نفر دوم»

گفت وگو با ستاره اسكندری به بهانه ايفای نقش در نمايش «نفر دوم»

عبارات مهم : تئاتر

گويي همين ديروز بود كه ستاره اسكندري تنديس جشنواره تئاتر فجر را به فهرست جوايزش اضافه كرد. سال ١٣٧٩ نمايش «سعادت لرزان مردمان تيره روز» نوشته عليرضا نادري و كارگرداني محسن عليخاني جايزه بهترين بازيگري را براي او به همراه آورد؛ نمايشي با مضمون اجتماعي راجع به يك خانواده فرودست در جنوب شهر كه با وجود محتواي غم انگيز استقبال مخاطب را به دنبال داشت. مهر تاييد تماشاگر آن سال ها بر پيشاني نمايش تلخِ رئاليستي كه بخشي از رنجِ فقر و گوشه اي از دردهاي جامعه و زمانه خودش را بيان كرد.

خط سير هنري اسكندري از آن مقطع به بعد كاملا روشن و مشخص هست؛ بازيگري كه به سادگي حضور در هر سريال، فيلم يا نمايشي را نمي پذيرد و دست به گزینش مي زند؛ عاملي كه دنبال كردن فعاليت هايش را جالب مي كند. اين هنرمند به تازگي با نمايش «نفر دوم» به كارگرداني مهين صدري روي صحنه رفته هست. نمايش با تصوير كردن قاب هايي از زندگي متلاطم نسل متولد آخرهای دهه پنجاه و اوايل دهه شصت شكل مي گيرد. نگاهي موجز به زمانه و زندگي نسلي كه شرايط سياسي خاص سال هاي ابتدايي انقلاب، سپس جنگ تحميلي، دوران موسوم به سازندگي، گشايش نيم بند سياسي بعد از دوم خرداد ١٣٧٦ را از سر گذراند تا به دهه ٨٠ و آخر به امروز رسيد. نمايش «نفر دوم» زندگي دختران جواني را به نمايش مي گذارد كه علاقه و روياي ارزش در پيچ و خم سرنوشت دود شد و به آسمان رفت. مشابه همان ماجرايي كه بخشي از آن در نمايشنامه «هم هوايي» جاري بود.

بر اين اساس با اجرايي مواجه هستيم كه پيش و بيش از هرچيز حديث نفس يك يا دو نسل به شمار مي رود. نسل بدون عشق، نسل بي رويا و هميشه ملتهب. صدري در صحنه قاب عكس سالن ناظرزاده قاب هايي مي بندد و با ارايه كد هايي مشخص- قطعه معروف تيتراژ ابتدايي سريال سرزمين هاي شمالي- همه ما را روبه روي بهترين سال هاي عمرمان تنها مي گذارد، بلكه اندكي به آنچه قرار بود بشود و آنچه در نهايت شد فكر كنيم؛ بلكه! ستاره اسكندري در اين گفت وگو به لزوم يادآوري تاريخ معاصر اشاره مي كند و از همكاري اش با مهين صدري و الهام كردا مي گويد. همكاري اي كه شواهد نشان مي دهد توان رقم زدن اتفاق هاي تازه را دارد و تماشاي حاصل تجربه مشترك اين سه نفر در آينده نزديك چندان دور از ذهن نيست.

همكاري شما، الهام كردا و مهين صدري در نمايش «هم هوايي» به كارگرداني افسانه ماهيان تجربه خوبي رقم زد. مهين صدري اين بار از زاويه اي متفاوت دغدغه اي مشابه را در متن «نفر دوم» مطرح كرده هست. آيا دغدغه نويسنده و خاطره همكاري خوب سابق موجب پذيرش اين نقش شد؟

مهين و الهام در نمايش «زيرزمين تا پشت بام» هم با يكديگر همكاري داشتند. پيش از آن هم همه در نمايش «هم هوايي» حضور داشتيم. اين جنس همكاري نشان مي دهد كه يك منظر مشترك وجود دارد و به همين دليل اجرا كنار اين افراد جالب هست. ما در كشوري زندگي مي كنيم كه آبستن حوادث متفاوت و اتفاق هاي پررنگ است و همين اتفاق ها خواهي، نخواهي بر آینده جمعيت زيادي تاثير مي گذارد. بحث فقط پرسشها اجتماعي صرف نيست بلكه با مجموعه اي مواجه هستيم كه اركان گوناگون زندگي فردي و اجتماعي را تحت تاثير قرار مي دهد. اين نمايش براي من به مفهوم جدي در تمرين ها اتفاق افتاد و مهين صدري فضايي به وجود آورد كه در كنار الهام كردا و خودش ديالوگ برقرار كنيم و چيزي كه در تئاتر اهميت زيادي دارد واقعا اتفاق بيفتد. ما به معناي واقعي ديالوگ برقرار كرديم و كار حاصل شكل گيري همين گفت وگوي سه نفره بود.

مساله اي كه براي گروه جالب بوده الزاما بايد براي تماشاگر هم جالب باشد؟

در نمايش «نفر دوم» با يك جور مرور گذشته و نگاه دوباره به تاريخ معاصر مواجه هستيم. اين نگاه هميشه براي من جالب بوده و بين مخاطبان و علاقه مندان نمايش هم طرفدار دارد. از سويي چنين نگاه هايي هميشه يك حلقه مفقوده جامعه ما به شمار آمده و با مشكل مطالعه تاريخ مواجه بوده و هستيم. بايد ببينيم چه اتفاقي رخ مي دهد كه حركت هاي اجتماعي ما هميشه شكل دايره اي و تكرار شونده داشته و هيچ وقت رو به جلو نرفته است.

يعني به سمتي حركت مي كنيم كه در نهايت به نقطه شروع بازمي گردد و گامي به پيش برنمي داريم. از طرفي من به عنوان فردي كه بازيگري برايش شغل نيست و به اصطلاح گزيده كار است هربار كه روي صحنه مي آيم سعي مي كنم به يك پرسش پاسخ بدهم. اينكه «چرا روي صحنه آمده ام؟» و سپس تلاش مي كنم دغدغه ام را با مخاطب در ميان بگذارم. بنابراين اگر به پرسش شما بازگردم بايد بگويم اينجا دغدغه فردي مطرح نيست كه بگوييم فقط واگويه شخص نويسنده يا كارگردان اتفاق افتاده، بلكه عنوان كاملا به كليت يك جامعه ارتباط دارد. هر تماشاگري هم مي تواند در تابلوهاي نمايش خودش را پيدا كند و نگاهي به گذشته اش داشته باشد.

واكنش تماشاگران چه بود؟

واكنش هاي متفاوتي ديده ام. بخشي از نظرها بسيار هيجاني و به دور از نگاه تحليلي- انتقادي هست؛ به عنوان نمونه يك نفر به بهاي بليت اعتراض داشت درحالي كه الان سال ها است كه بهاي بليت آثار نمايشي تغيير كرده و اتفاقا بعضي نمايش ها براي بليت قيمت هاي متفاوت تعيين مي كنند. اين اظهارنظرها فضاي بحث جدي به وجود نمي آورد و من بيشتر منتظر دريافت تحليل و نقد منصفانه هستم. آنها كه تجربه دوران خاصي از تئاتر را دارند به ياد مي آورند كه در دوره اي تماشاگر با جديت بيشتري وارد سالن نمايش مي شد و نقد و نظر و تحليل داشت.

تماشاگر تئاتر آن سال ها بيشتر متوجه بود تماشاي نمايش و حضور در سالن چه معني دارد.

دقيقا، يك بخشي از تماشاگران اصلا نمي دانند آیا به تماشاي تئاتر مي روند و تصورشان اين است كه همه كارها بايد شبيه يكديگر باشد. مساله اي كه با نگاهي به فضاي عمومي جاري در تئاتر امروز موجب نگراني مي شود، چون تمايل به تفكر و تمركز كنار رفته و تاكيد دارم بخشي از مخاطبان مدام در جست وجوي سرگرمي و تفنن هستند؛ گويا انگيزه اي براي دقت بيشتر وجود ندارد.

اگر همان سال هاي مورد اشاره را در نظر بگيريم به اجراي «سعادت لرزان مردمان تيره روز» مي رسيم كه اتفاقا با استقبال مواجه شد. نمايشي كه مثل «نفر دوم» دغدغه پرسشها اجتماعي داشت و حضور شما در هر دو امكان طرح يك پرسش را مي دهد. تفاوت فضاي حاكم بر مخاطبان اين دو نمايش چقدر است؟

اصلا خط كلي مورد علاقه من در همين دو نمايش مشخص هست. گرچه بعدا در آثار بزرگاني مثل بهرام بيضايي يا دكتر رفيعي هم ادامه پيدا كرد و هيچ وقت ترك نشد. منتها ماجرا اينجا است كه به اين ترتيب در زمينه كارگرداني با چهار نگاه متفاوت به نقش وقايع در زندگي مردم مواجه هستيم. نمايش «نفر دوم» به تمركز بيشتر و دقت در پرش هاي زماني نمايش نياز دارد تا مخاطب متوجه شود راجع به چه مقاطع تاريخي صحبت مي كنيم.

چيزي كه مي گويم به هيچ وجه گلايه از تماشاگر نيست و نبايد سوءتفاهم شود ولي دلم مي خواهد به مخاطب بگويم شايد بتوانيم تئاتر را به عنوان محل تمركز و دقت بيشتر در نظر بگيريم. آن هم در زمانه اي كه فضاي مجازي و سريال هاي ماهواره اي همه را احاطه كرده اند. فضاي به وجود آمده انسان ها را به سوي سطحي شدن سوق مي دهد و فرصتي براي تامل و تعمق نمي گذارد. درست در همين نقطه است كه مي توانيم به تئاتر طور ديگري نگاه كنيم و از آن طلب كاركرد متفاوت داشته باشيم.

به ويژه وقتي كميت اجراها افزايش يافته كه الزاما با كيفيت همراه نيست.

حالا فضايي به وجود آمده كه هر كسي كه پول داشته باشد و اراده كند نمايشي روي صحنه مي آورد و به اين واسطه ذائقه مخاطب نيز تغيير كرده هست. البته فراموش نكنيم كه رابطه تئاتر و تماشاگر كاملا دو سويه است و قرار نيست بگوييم تماشاگر فلان نمايش را نفهميد. در واقع بسياري از تئاترهاي ما هم دچار مشكل سطحي نگري شده است اند.

در دوره اي اجراي نمايش هاي رئاليستي به اوج رسيد و حتي در مواقعي با كارهايي مواجه بوديم كه به ناتوراليسم طعنه مي زد. تماشاگر هم خسته شده است بود و بعضا به اين وضعيت اعتراض داشت. از اين منظر مي گويم كه بپرسم فقر فانتزي، روياپردازي و خيال در آثار نمايشي ما چقدر موجب فاصله گرفتن مخاطب از آثار جدي شده است است؟

الان تنوع بيشتر شده است و دست تماشاگر براي گزینش باز هست، بنابراين به نظر نمي رسد كه گرايش گذشته به اجراهاي رئاليستي و ناتوراليستي تاثير چنداني بر ماجرا گذاشته باشد. بيش از هر چيز اعتقاد دارم تماشاگر امروز سرگشته است و ما با مخاطباني مواجه هستيم كه بخشي از آنها به نمايش هاي بزرگ و پر زرق و برق علاقه دارند، عده اي به دنبال تفريح و خنده هستند ولی هيچ كدام از اين جريان ها و سلايق محل مشخص نمايش هاي مورد علاقه ارزش را پيدا نمي كنند. اين وضعيت نه فقط در تئاتر، بلكه در تمام اركان جامعه اپيدمي شده است است.

يك سردرگمي عجيب به وجود آمده و شايد به همين دليل پروپاگاندا و به راه انداختن سروصداي تبليغاتي براي جذب تماشاگر در دستور كار بعضي گروه ها قرار گرفته هست. در اين وضعيت گذر وقت تنها عاملي است كه موجب مي شود كه بعضي تماشاگرها و نمايش ها راه خودشان را پيدا كنند؛ مساله اي كه در سينما هم وجود دارد. البته احساس مي كنم امروز يك بنيان جدي در تئاتر ما دستخوش تغيير و تحول شده است و اهالي تئاتر و تماشاگر هر دو به يك اندازه در اين تغيير سهم دارند.

اصولا تحليل اين شخصيت اهميت دارد يا تابلوهايي كه مي سازد؟

اين زن در دوران نوجواني عاشق مي شود ولي مرد داستان به جبهه مي رود و هرگز برنمي گردد. در ازدواج هاي مكرر و باروري هاي ناقص نيز آینده محتومي دارد، هميشه به تغيير اميدوار است ولي اين تغييرها هيچگاه رخ نمي دهند. نگاه مي كند و مادري را مي بيند كه به آلزايمر مبتلا شده است و پدري كه افسردگي دارد. تك تك جمله ها و تابلوهاي نمايش به حدي برايم واجد اهميت هستند كه خيلي وارد بحث راجع به تحليل شخصيت نمي شوم. منظورم اين است كه هر قطعه و تابلو دوران مشخصي را يادآوري مي كند و اين موجب مي شود بعد متفاوتي از حضور كاراكتر روي صحنه برايم واجد ارزش باشد.

دختراني كه به دلايل گوناگون علاقه و آرزوي خود را از دست رفته ديدند.

بله پرداختن به بخشي كه معمولا در رويدادهاي تاريخ معاصر مثل جنگ و انقلاب ناديده گرفته شده است ؛ مادران هميشه منتظر يا زنان علاقه از دست داده و فرزند از دست داده كه زير زاويه نگاه مردانه موجود مورد توجه قرار نگرفته اند. اين مضمون اميد و انتظار تغيير كه به نااميدي مي انجامد برايم دغدغه اصلي بود. جنس بيان ديالوگ هاي نوشته شده است به وسیله مهين صدري هم دقيقا بازتاب دهنده چنين فضا هست. چون وقتي شخصيت به گذشته و پشت سر نگاه مي كند، همه چيز را ابتر مي بيند و به همين دليل واژه ها و جمله ها نصف ونيمه ارايه مي شوند. اين به نوعي زيبايي شناسي و مشخصه كار مهين صدري هست. تاكيد دارم كه نگاه خانمانه شاعرانه كاملا در كار به چشم مي آيد.

اين قاب ها چطور قرار است از سوي تماشاگر متولد دهه ٧٠ رمزگشايي شوند؟ به عنوان نمونه پخش موزیک نوستالژيك سريال «سرزمين هاي شمالي» در حين اجرا به سرعت مناسبات جامعه رو به تغيير ايران در سال هاي سازندگي را تداعي مي كند، ولی آيا براي جواني كه در همان دهه متولد شده است معنا و كد مشابه دارد؟ اين پرسش را بايد از نويسنده بپرسم ولي شايد شما هم نظري داشته باشيد.

نبايد دلواپس برقراري اين رابطه باشيم چون افراد صاحب دغدغه و اهل مطالعه در هر نسل پيدا مي شوند و اين فرزند ها با كار ارتباط برقرار مي كنند. بيشتر علاقه دارم تماشاگر بعد از تماشاي نمايش و خروج از سالن كمي به سال هايي كه گذشت فكر كند. به اين ترتيب وقتي قرار است دست به عملي بزند آن پيشينه و تجربه را در نظر مي گيرد و با آگاهي بيشتري گام برمي دارد. من هم مثل شخصيت زن نمايش اميدوارم كه اين اتفاق بيفتد.

شناخت و ارتباط شما با نسل هاي متفاوت چه مي گويد؟ نگاه شخصيت زن نمايش همچنان در نسل جديد هم وجود دارد؟

به نظر مي رسد كه همين طور باشد. چون با پرسشها بنياديني مواجه هستيم كه گذر نسل ها نافي يا برطرف كننده آنها نيست. مسائلي كه اگر امروز مورد توجه قرار نگيرند و نسبت به آنها آشنایی و مطالعه نداشته باشيم، نه تنها دختران متولد سال هاي اخير كه دختران ٥٠ سال بعد ايران را نيز تحت تاثير قرار مي دهند. اين يك زنگ هشدار و اعلام خطر براي جامعه اي است كه نمي خواهد از تاريخ عبرت بگيرد. اميدوارم گارد تماشاگر براي مواجه شدن با اتفاق هاي جديد و تا حدي متفاوت از جريان حاكم باز باشد و پيش از تماشاي نمايش نتيجه گيري نكنند.

ماجراي علاقه ها و اميدهاي از دست رفته

مهين صدري بعد از نگارش و كارگرداني نمايش «هم طناب» نمايشنامه هاي «هم هوايي» و «زيرزمين تا پشت بام» را نوشت؛ دو نمايشنامه اي كه به وسیله افسانه ماهيان روي صحنه رفت و با استقبال تماشاگران مواجه شد. صدري بعد از «هم طناب» تا حدي از كارگرداني فاصله گرفت كه البته ايفاي نقش در اجراهاي بين المللي نمايش «شنيدن» به كارگرداني اميررضا كوهستاني نيز از ديگر عوامل اين فاصله بود. ولی حالا با نمايش «نفر دوم» بار ديگر كارگرداني را تجربه كرده هست؛ نمايشي كه اين روزها در سالن ناظرزاده كرماني تماشاخانه ايرانشهر به صحنه رفته و تركيب الهام كردا، ستاره اسكندري و مهين صدري را كنار هم نشانده هست؛ همنشيني نويسنده و بازيگراني كه اجراي خاطره انگيز «هم هوايي» را يادآور مي شوند.

اينجا، يك بار ديگر ماجراي علاقه ها و اميدهاي از دست رفته در ميان هست. مثل جريان شكل گيري متن و اجراي نمايش «هم طناب» كه به افزایش و گرفتار شدن كوهنوردان ايراني در قله ماناسلو در هيماليا تخصیص داده شده است داشت، صدري يك بار ديگر نشان داد با دقت تحولات جامعه را زيرنظر دارد. از سويي، شيوه نمايش مستند امكاني در اختيارش مي گذارد كه مساله را به شكلي اثرگذارتر روي صحنه جاري كند. صدري در تجربه جديدش چند نسل را كنار هم مي نشاند و از تاريخ غايب حاضر! سه دهه گذشته مي گويد.

گفت‌وگو با ستاره اسكندری به بهانه ايفای نقش در نمايش «نفر دوم»

روزنامه اعتماد

واژه های کلیدی: تئاتر | نمايش | تماشاگر | نمايشنامه | اخبار فرهنگی و هنری

دانلود


دانلود فایل ها

نویسنده : blogzz